YÖRESEL   DEYİMLER

 

HASAN HÜSEYİN ÖZEÇ'İN GÖNDERDİĞİ SÖZLÜK AŞAĞIDADIR

Kendilerine bu hassas çalışmaları ve yardımları için teşekkür ediyorum ve yazılarının devamını bekliyoruz.     21 Mart 2009

 

 ÇORUM'CA  SÖZLÜK

 

 Âlemek : Durdurmak
 Baba çıkasıca : Sinirlenilen kişiye söylenen bir söz
 Badal : Merdiven
 Balak : Manda yavrusu
 Bamballanmak : Şımarıklık yapmak
 Bıldır : Geçen yıl
 Börtürmek : Bir şeyi haşlamak
 Camış : Erkek manda
 Cerek : Uzun ince sopa-Uzun boylular içinde kullanılır
 Cıncık : Misket
 Cınnaklamak : Tırmalamak
 Cızlak : Çoruma özgü mayasız hamurdan yapılan bir tür sade gözleme
 Culuk : Hindi
 Cücük : Civciv
 Cümbür cemaat : Hep beraber-Toplu olarak
 Çani : Küçük ev köpeği
 Çapıt : Bez parçası
 Çimmek : Yıkanmak-Banyo yapmak
 Çodürü çüş : Tahteravalli
 Çoynak : Çolak-eli olmayan kimse
 Dalmak : Bir yere girmek
 Dam : Hapishane-Hayvan barınağı
 Deşenek : Misket
 Dibek : Haşhaş ezmek için kullanılır
 Dolak : Atkı
 Donyağ : İç yağ - Çok soğuk insanlar içinde kullanılır
 Elevay : Yavaş iş yapan kimse
 Ellamki : Sanırım-Sanki
 Enik : Köpek
 Essahtan : Sahiden-Gerçekten
 Eze : Vücut-Beden
 Foldur : Bol geniş-Genelde kıyafet için kullanılır  
 Gatık : Katık  
 Geçgere : İnşaatlarda kum vs taşımak için ağaçtan yapılmış dört kollu taşıyıcı.  
 
Gobel : Erkek çocuk
 
Golbez : Köpek yavrusu
 
Goruk : Üzümün olgunlaşmamış hali  
 
Gunnamak : Bir hayvanın doğurması
 
Gursak : Mide ile gırtlak arası
 Guşene : Büyük tencere
 Ha : Büyük sepet
 Haad : Zaman
 Helke : Metal yada plastik kova
 Heri : Ege'de kullanılan gari gibi genel anlamı olmayan bir kelime.
 Heşlenmek : Bir şeyin atılacak duruma gelmesi. Çürümek yıpranmak
 İlân : Leğen
 İşlik : Gömlek
 Kanatlı : Bahçeli evlerin dış kapısı
 Kelem : Lahana
 Kemire : İnek gübresi
 Kiren : Kızılcık ağacının meyvesi
 Kocabaş : Şeker pancarı
 Kömüş : Erkek manda
 Kösnü : Köstebek
 
Masaf : Tepsi
 
Mazarat : Yaramazlık
 Musturlanmak : Acındırmak
 Muzunnaz : Yaramazlık
 Nacak : Küçük balta
 
Onculayın : O kadar çok
 Özemek : Bir şeyi fazla uzatmak
 Pevrede : Kuşburnu marmelatı
 Pinnik : Kümes
 Saçı : Düğünlerde verilen hediye
 Siracali : Kötü pis pasaklı
 Şilepe : Meyve veya tatlıların ele bulaşması
 Şilte : Meşe sopası
 Şinnemek : Şımarmak
 Tahtaya gelmek : Bir deyim
 Tengdirmek : Ortadan kaybolmak, ölmek, elden çıkarmak
 Tevkürlü : Sevgili
 Toplu : Pencere
 Toyuk aşı : Bir tür yemek
 Tuşma : Yumruk
 Tuyumuna : Bir şeyi ezberine yapmak
 Uğunmak : Nefesi kesilmek
 Urba : Elbise
 Üreluun : Dünden önceki gün
 Vasait : Araç
 Yâlık : Mendil
 Yanı böğür : Yan taraf
 Yanıç : Bir tür gözleme
 Yelikme : Çocukların yaramazlık yapması
 Yunak : Köylerde olan hamama benzer bir yapı. Yıkanmak ve çamaşır yıkamak için kullanılır.
 Zuval : Kızılcık ağacının meyvesi

 


ELLAHAM, HERİİİ, GOBEL SİZE BİR ŞEY HATIRLATIYOR MU?

 

       Kültür insanın yaptığı, yarattığı her şeydir. İnsan ne kadar uğraşırsa uğraşsın binlerce yıllık kültüründen bir anda uzaklaşamaz, etkisinden kurtulamaz. Kültür kuşaktan kuşağa özellikle de konuştuğumuz dille geçer. Konuşulan dil bölgeden bölgeye, ilden ile, ilçeden ilçeye hatta köyden köye değişiklik gösterir. Ankara’ya küçük yaşta ilk geldiğimde, bu gerçeğin farkında olmadığımdan benimle konuşan yabancı kişilerin ilk “Çorumlu musun” diye sormasından büyük şaşkınlık duyardım. Daha sonra konuşurken hep “heri, ellaham, gobel,…” kelimelerini kullandığımı fark ettim. Aradan yaklaşık 30-35 yıl geçti. Bu ve buna benzer kelimeleri söylediğimde çocuklarım veya etrafımdaki gençler ya anlamıyorlar yada bu kelimeleri duymuşlar ve anlamını bilmiyorlar.

        İşte bu gerçekler çerçevesinde, bu internet sitesi fikrini Ali AYDOĞAN’la birlikte planlamaya başladığımızda temel hedefimiz özellikle yeni yetişen gençlerimizi birbiriyle tanıştırmak, köyümüzü sevdirmek ve en önemlisi kültürümüzü paylaşarak gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamaktı.  Sanıyorum özellikle bu site ile birlikte köy gençleri ve kendini genç hissedenler birbirinin farkına varmaya başladı. Birbirinin farkına varmaya başlayan köyümüzün insanlarının yöre kültürünü de tanımalarında büyük yarar görüyorum. Bu kapsamda ilk olarak yöremizde kullanılan bazı sözcük ve deyimleri paylaşıma açmanın yararlı olacağını düşünüyorum. Bu sebeple ben bir başlangıç yapmak istedim. Bunu da bir şiir denemesi ile yapmak istedim. Elbette Mehmet SAĞIT, Mehmet Ali ve Aşır GÖRGÜLÜ gibi şiir yazma yeteneğim yok. Bu nedenle şimdiden özür dilemek istiyorum. Aşağıdaki şiirimsi bölümü, başka köy sitelerinde de esinlenerek ve bize uyarlayarak yazdım. Amacım konuya dikkat çekmektir.

        Bütün bu yazıyı okuyan köylülerimden isteğim, benim aşağıya çıkarttığım ve özellikle köyümüze özgü olduğunu düşündüğüm yöresel sözcük ve deyimleri kapsayan sözlüğü geliştirmek için katkıda bulunmaları eğer hatalar varsa bunları düzeltmeleridir.

        Bu bölüm dışında köyümüze özgü gelenekleri (düğün, bayram, cenaze, yemek, bilmece, atasözü …)  tanıtan yazıların da sitede paylaşılması kapsamında yazılarınızı bekliyoruz. Hepinize şimdiden sitemize yapacağınız katkılardan dolayı teşekkür eder saygılar sunarım.

 

Not : Son eklenen sözcükler koyu renkle belirtilmiştir.

 

BİZİM KÖYDE

Koyunlara DAVAR, gecen yıla BILDIR , salatalığa HIYAR,
Süzgece de İLİSTİR , derler bizim Köyde.

     Çantaya HÂBE, şişmana TAVLI, makasa SINDI,
     isteyene de HERİİİ derler bizim köyde.

Kızartılmış yağlı ekmeğe PİŞİ, Amcaya EMMİ, halaya BİBİ,
Kız veya kadınlara da GII , derler bizim Köyde.

     Av itine TAZU , araziye YAZI, büyük dişe AZI,

     Pancar yaprağına da PAZU, derler bizim Köyde

Tokat’a ŞAPLAK, küçük Baltaya NACAK, cama CINCIK,
Evin yağmurluğuna´da SAÇAK, derler bizim Köyde.

     Fareye SIÇAN , gömleğe MİNTAN, elbiseye FİSTAN,
     Küçük lambaya da ILIHMAN , derler bizim Köyde.

Taş dibeğine SOKU , Ormana KORU,
Kolonyaya da KOKU, derler bizim Köyde.

     Mandaya KÖMÜŞ, salyangoz´a SÜLÜK, yumruğa SUMSUK,
     Civcivlere de CÜCÜK, derler bizim Köyde.

Biraza ACCIK, mayalıya GİLİK, kümese PİNNİK,

Yeni pişmiş buğdaya da HEDİK derler bizim köyde,

     Alkışa CİBİCİK, Hindiye CULUK, civcive CÜCÜK,

     Mutfak rafına da BUCAKLIK derler bizim köyde,

Otlara SAP , ince dökülen betona ŞAP, elbiseye ASBAP,
Tabaklara da KAP , derler bizim Köyde.

     Havluya PEŞGİR , küçük kovaya SİTİL, 
     Kötülere de iREZiL, denilir bizim Köyde.

Tatlı söze KELAM, fidan boyluya KALEM, dona TUMAN,
Lahanaya da KELEM , derler bizim Köyde.

     Manda yavrusuna BALAK,  Piç armuda CÖRDÜK,
     Yatak yorgan dolabına YÜKLÜK, derler bizim Köyde.

Rezil berbat şeye MALAMAT, geçen güne ÜRELEĞÜN,

Belkiye ELLAHAM, kişilere de KELE, HERİ derler DEĞİRMENDERE’DE.

 

ALFABATİK  SIRAYA  GÖRE  ÇORUM  YÖRESİNDE  KULLANILAN  SÖZCÜKLER

 

Aba Abla
Accık Biraz
Ağartı Yoğurt
Ahraz Dilsiz
Ânanmak Yuvarlanmak (özellikle hayvanlar için)
Badal Merdiven
Balak          Manda yavrusu
Bayaktan Biraz önce
Bıldır Geçen yıl
Bibi Hala
Boyna Devamlı
Buğassak Boğazına düşkün kişi
Capcık Lüzumsuz
Cecim Kilim
Cılga Yayaların yürüyebileceği dar patika yol
Cıncık Cam kırığı
Cibicik Alkış
Comba Erkek genç manda
Cuvara Sigara
Cücük Civciv
Çalık Ayağı sakat kişi
Çalkama Ayran
Çapıt Bez parçası
Çeltek Çoban yardımcısı
Çerçici Seyyar satıcı
Çiğit Meyve Çekirdeği
Çimmek Yıkanmak
Çöğdürmek İşemek
Çüt Sürmek Karasaban ile tarla sürmek
Dambaşı Evin toprak çatısı
Davar Koyun
Dıh Bir şeyi içeri koymak  (Hayvanları ahıra yerleştirmek)
Dıhıs Çamur
Dombalak Takla atmak
Don-Köynek İç çamaşır
Dulda Esintisiz yer
Duluk Faul
Düve Bir yaşını aşan inek yavrusu
Ecik Az
Elekçi Çingene
Ellaham Herhalde
Eşme Syun gözesi
Evraaç Ekmek evirilen ağaç
Fistan Elbise
Garura Karabasan
Gelinbacı Amca hanımı
Gınnap Bir tür ip
Gidik Keçi yavrusu
Gilik Mayalı
Girellik Kiler
Gucele Zar zor
Guşene Tencere
Gütmek Hayvan otlatmak
Hâbe Çanta
Hartıl Sedir
Hayat Evin girişinde içinde tandırda olan büyük hol
Hazzetmek Hoşlanmak
Hee  Evet
Heeri Kişi sıfatı yerine kullanılır.
Helke Kova
Heşlemek Bir malzemeyi boş yere harcamak
Hıyar Salata
Hömermek Kafa tutmak
Hüşümlenmek Korkmak
Işkın Yeni süren filiz
İlengir Büyük düz pilav kabı
İlistir Kevgir
İlişkir Suçuk
İlletli Hasta kişilere söylenir
İtdirsağe Lale
Kafa kağıdı Nüfus kağıdı
Katmer  
Kele Kişi  sıfatı
Kelem Lahana
Kelik Gölgelik
Keneflik Tuvalet
Kırmızı Domates
Kirik Eşek yavrusu
Kom Koyunların (davarların) ahırı
Koyungözü Papatya
Köten Öküzlerin çektiği pulluk
Kumpür Patates
İlişkir Sucuk
Lo taşı Silindir taş
Lokma Kurbandan alınıp eve getirilen pilavlı et yemeği
Mıh Çivi
Miltan Gömlek
Nörek Ne yapalım
Nörüyon Ne yapıyorsun
Öcbe Aksi ve ters kişi
Öllük Köyde çocukların altına konan sıcak toprak
Pelverde Salça
Pinnik Kümes
Postal Lastik ayakkabı
Sako Ceket
Sayfat Avlunun girişindeki, yanları açık ve üstü kapalı yapı
Sındı Makas
Sitil Küçük bakraç
Soyka Çok kızılan şey
Su sulamak Tarlayı sulamak
Südük Çiş
Sümsük Yumruk
Sürtmek Boş gezmek
Şikirsiz Çirkin
Şinevit Üzüm teknesi, pekmez yapılır.
Tavatır Çok güzel
Tavsır Fotoğraf
Tebelleş Bulaşmak
Temek Hayvanların pisliğinin içeriden dışarıya atıldığı küçük pencere
Tevellüt Doğum tarihi
Tohlu Bir yaşını aşan koyun yavrusu
Toplu Pencere
Tosbağa Kaplumbağa
Tuman Don
Üreleğin Geçen gün
Verep Yokuş
Yağlık Mendil
Yellemek Başka birisi hakkında bir kişiyi dolduruşa getirmek (Dedikodu)
Yüklük Yatak-Yorgan konan yer
Zavrak Salatalık
Zelve Kağnılarda öküzlerin boynuna geçirilen boyunduruğun çubukları

 

Hazırlayan                : Kadir Günduğan

Katkıda Bulunanlar  : Mehmet Ali Öztürk   (Toronun oğlu)

                                  Sefa Ayduğan          (Aliağalin Çavuşun oğlu)

                                  Emrah Bozdağ         (Daşdanın Ahmetin oğlu)

                                  Ali  Aydoğan          (Aliağalin Ali)

                                  Mustafa Seçgin       (Çopurun Mustafa) 

canada goose homme parajumpers solde doudoune moncler timberland femme ugg suisse doudoune moncler femme timberland homme ugg australia parajumpers femme moncler soldes canada goose solde moncler femme canada goose femme timberland suisse moncler homme parajumpers homme doudoune canada goose pas cher canada goose doudoune pas cher ugg pas cher in nederland hvor kjøpe generisk cialis på nett i Norge
chaquetas moncler moncler mujer barbour mujer louis vuitton madrid gafas de sol ray ban baratas abercrombie barcelona bolsos michael kors gafas de sol oakley baratas barbour hombre botas ugg rebajas oakley frogskins cinturones louis vuitton woolrich madrid moncler barcelona oakley frogskins baratas parajumpers madrid polo lacoste ghd baratas air max 90 blancas zapatos mbt nike huarache blancas
moncler outlet ugg outlet canada goose parka belstaff jacket belstaff motorjassen canada goose bomber timberland schoenen barbour belgie belstaff belgie uggs kopen parajumpers jas woolrich parka woolrich parka dames timberland shoes in nederland hvor kjøpe generisk cialis på nett i Norge
moncler uomo ugg saldi moncler milano canada goose italiaa canada goose outlet canada goose zug woolrich outlet scarpe timberland timberland scarpe stivali ugg timberland shoes ugg stivali woolrich uomo woolrich parka moncler outlet in nederland hvor kjøpe generisk cialis på nett i Norge
viagra Levitra Soft Tabs Kamagra Fizzy Tabs Acquistare Viagra Soft Tabs Viagra Generic Test Pacchetti Originale Acquistare Levitra Strips Il brevetto Viagra Cialis e Super Kamagra Acquistare Cialis Strips Viagra Pastiglie Viagra e Disfunzione Erettile priligy dapoxetina generico Kamagra 100 Cialis online Levitra Generico Domande e Risposte sul Viagra Test pacchetti Propecia generico Acquistare Cialis Soft Tabs Viagra e generici Levitra Cialis Generico Lovegra Super Kamagra Viagra femminile Acquistare Test Pacchetto Generico LIDA Dai dai hua Cialis Pastiglie Acquistare Super Kamagra Cialis Generico Viagra online